Gezondheidsmatrix voor bedrijven

Binnen de kadermethodiek Gezond werken wordt het frame geleverd door de gezondheidsmatrix. Wanneer een bedrijf/organisatie gezondheidsacties uitwerkt, is het belangrijk om na te gaan of de acties gericht zijn op de verschillende niveaus in het bedrijf/organisatie. Een kwaliteitsvol gezondheidsbeleid voeren op het werk betekent ook werken vanuit de verschillende strategieën.

Schematisch worden de verschillende niveaus en strategieën van de kadermethodiek Gezond werken voorgesteld in een matrixmodel. De gezondheidsmatrix kan door een bedrijf/organisatie gebruikt worden als een beleidsinstrument voor:

  • de inventarisatie van de bestaande bedrijfspraktijk over (een) gezondheidsthema(‘s),
  • het oplijsten van noodzakelijke acties voor een geïntegreerde werking over een gezondheidsthema of een specifieke doelstelling in het gezondheidsbeleid van het bedrijf/organisatie.


(
pdf versie)

Strategieën van een gezondheidsbeleid op het werk

  • Een gezondheidsbeleid op het werk bestaat uit vier strategieën. Naast de organisatie van educatie heeft het bedrijf/organisatie aandacht voor de bedrijfsinfrastructuur en het organisatiecultuur via omgevingsinterventies. Voor de verschillende gezondheidsthema's kan het bedrijf/organisatie ook beleid, afspraken en regels voorzien en handhaven en kan ze begeleiding en zorg organiseren voor prioritaire- of risicogroepen en individuele werknemers.
     
  • Om een kwaliteitsvol gezondheidsbeleid op het werk uit te werken, is een afgewogen mix van de verschillende  strategieën en niveaus noodzakelijk. Dan kan dit beleid resulteren in duurzame effecten op het niveau van gezondheid gerelateerd gedrag.
     
  • Een efficiënte werking rond gezondheid vereist een bedrijfs/organisatiebeleid met aandacht voor de individuele werknemer en prioritaire of risicogroepen, de werking in een afdeling/team, het bedrijfs/organisatieniveau en de omgeving buiten de bedrijf. Een kwaliteitsvol gezondheidsbeleid veronderstelt een samenhang binnen en tussen deze verschillende niveaus. Deze niveaus vormen de kolommen uit de matrix en geven de aangrijpingspunten voor acties aan.

Educatie

De verschillende inhouden over gezondheid worden actief aangebracht aan werknemers: kennis (thematisch en algemeen), inzicht (in functie van bewustwording), vaardigheden (technisch, sociaal, cultureel en emotioneel) en attitudes (in functie van duurzame gedragsverandering en sociale normen). Ook voor de deskundigheidsbevordering van het team dat instaat voor gezondheidsbevordering en het informeren van het gezin van de werknemers, de leveranciers, buurbedrijven ed. wordt gebruikgemaakt van educatieve activiteiten.

Omgevingsinterventies

Een bewuste (her)inrichting van de fysieke omgeving (bv. het drankenaanbod in de personeelsrefter) en het actief werken aan een sociaal klimaat (bv. door peterschap voor nieuwe werknemers) faciliteren het maken van gezonde keuzes.
Het creëren van een gezonde werk- en leefomgeving gebeurt in de bedrijfspraktijk door de invoering van structurele maatregelen en voorzieningen voor verschillende gezondheidsthema’s.

Beleid, afspraken en regels

Afspraken (regels) vinden we terug in het huishoudelijk- en arbeidsreglement, maar dit kunnen evengoed informele afspraken zijn op het niveau van de team/afdeling of van het bedrijf/organisatie.

  • De afspraken kunnen beperkend (bv. rookverbod) of stimulerend (bv. afspraken in verband met gebruik van sportinfrastructuur) zijn.
  • Het is belangrijk dat de regels en afspraken gepaard gaan met transparante procedures en een consequente houding van de leidinggevenden ten aanzien van de naleving ervan.

Zorg en begeleiding

Voor de verschillende gezondheidsthema’s voorziet het bedrijf/organisatie best een werking naar prioritaire- en risicodoelgroepen.
Zorg en begeleiding omvat:

  • de organisatie en invulling van de begeleidingstrajecten via het bedrijf/organisatie en met externe partners (bv. begeleiding van werknemers met chronische aandoeningen, begeleiding van werknemers met depressie of burn-out, rookstopondersteuning, ...)
  • de vroegdetectie van problematieken (bv. signaalfunctie van leidinggevenden in functie van verslavingsproblematieken, ...)

Werking op verschillende niveaus

Werknemer (+ prioritaire/risicogroepen)

Binnen het gezondheidsbeleid dient het bedrijf/organisatie rekening te houden met de aanwezigheid van werknemers met individuele noden op vlak van gezondheid en van prioritaire- en risicogroepen, kwetsbare groepen.

Team/afdeling

Op het niveau van het team/afdeling staat de gezondheidseducatie centraal. De gezondheidsthema’s komen aan bod via infosessies, workshops ed. Hierbij wordt vooral rekening gehouden met de organisatorische en ruimtelijke aspecten die betrekking hebben op teams en/of afdelingen.

Bedrijf/organisatie (alle werknemers en hun leefomgeving binnen de werkcontext)

Op organisatieniveau gaat de aandacht onder andere naar:

  • de organisatie van de educatie doorheen de afdelingen/teams
  • het opzetten van bedrijfsactiviteiten
  • het VTO-beleid voor het team van leidinggevenden,
  • het werken aan de sociale normen en een ‘gezondheidsbevordering’ bedrijfsklimaat
  • het uitwerken  van een bedrijfsvisie
  • de uitbouw van een gezonde werkomgeving
  • het maken van regels/afspraken (huishoudelijk- en arbeidsreglement, …)
  • het organiseren van de zorg en begeleiding van werknemers

Omgeving buiten het bedrijf (bv. gezin van werknemers, leveranciers, buurbedrijven, gemeentebestuur, fietspaden, sectorgerichte acties…)

Een bedrijf/organisatie staat niet op zich. Ze is ingeplant in een fysieke en sociale omgeving buiten het bedrijf die van invloed is op het gezondheidsbeleid van het bedrijf/organisatie (bv. beslissingen van het gemeentebestuur mbt de verkeersinfrastructuur rond het bedrijf/organisatie, gebrek aan kennis bij leveranciers over het gezondheidsbeleid van de klant) en op werknemers (bv. invloed van het gezin en andere uitdagingen in de privésfeer).

Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie en Ziektepreventie vzw

G. Schildknechtstraat 9
1020 Brussel
Tel. 02 422 49 49
Fax. 02 422 49 59
www.vigez.be